• 2,929 TL

  • 3,319 TL

  • 126,390 TL

  • 78.146

ncekiler Sonrakiler

PLANLAMA VE SİYASET EKSENİNDE BÖLGE KALKINMA AJANSLARI

06 Mayıs 2014 Salı 11:11

PLANLAMA VE SİYASET EKSENİNDE BÖLGE KALKINMA AJANSLARI- YAZI DİZİSİ BÖLÜM 1

Ekonomik kalkınma kapsamında hızlı değişmeler yaşanan günümüzde bölgelerin ekonomik ve politik bağlamda yeniden önem kazandığı bir gerçektir. 

Bu sürecin arkasında ekonomik küreselleşme, üretim sistemlerindeki değişmeler gibi ekonomik faktörlerin yanında ulus devletin değişen rolü gibi politik faktörler de etkindir. 1980’li yılların sonlarına doğru geleneksel tavandan tabana politikaların yerini tabandan tavana gerçekleştirilen bir politika almış ve bölgesel kalkınma politikaları önem kazanmıştır. Küreselleşme süreci beraberinde getirdiği yapısal uyum politikaları ile birçok konuda özgün süreçler ve araçlar geliştirilmesini gerekli kılmıştır. Bu süreçte Türkiye’ye de AB tarafından bölge planlamanın yeni bir anlayışla ele alınması gerektiği ve bunun aracının da bölgesel kalkınma ajansları olduğu vurgulanmıştır. Ve bu konu ilk kez AB’ye tam üyelik müzakereleri sürecindeki katılım ortaklığı belgesinde orta vadede yapılması gereken işler kapsamında belirtilmiştir.

Kalkınma Ajansları kamu ve özel sektör işbirliği, ortaklıklar ve ağsal ilişkiler üzerinden ortak kalkınma hedefleri oluşturulmasında ve esnek yapılarıyla özel problemlere etkin çözümler üreten kurumlar olarak çok önemli bir katalizör işlevi görebilir.

Anahtar kelimeler: Ekonomik küreselleşme, bölge planlama, kalkınma ajansları

BKA: KAVRAM VE GELİŞİMİ

Kalkınma ajansları, kamusal veya yarı kamusal misyon üstlenen, özel kanun ve tüzüklerle kurulmuş ve bölgedeki tüm şirket, sivil toplum kuruluşları ve yerel otoriteler ile iş birliği hedefleyen ve böylece faaliyetlerini daha da etkinleştiren yapılardır. ‘‘Bölgesel Ekonomik Kalkınma Ajansı’’ merkezi hükümetlerden bağımsız bir idari yapıda, sınırları çizilmiş bir bölgenin girişimcilik potansiyelini geliştirip canlandırmak ve böylece ekonomik kalkınmaya katkı sağlamak amacıyla kurulmuş ve faaliyetlerini kamunun ve özel sektörün finanse ettiği bir kuruluş ‘’ olarak tanımlamaktadır .

Bölgesel kalkınma ajansları, merkezi hükümetten bağımsız bir idari yapıda sınırları çizilmiş bir bölgenin sosyo-ekonomik koşullarını geliştirme amacıyla dünyada 1930’lu yıllardan itibaren kurulmuşlardır. Önemli bir bölümü Avrupa’da olmak üzere pek çok bölge kalkınma ajansı mevcuttur. Bu konudaki ilk örnek 1933 yılında ABD’de kurulmuş ve daha sonra Avusturya, Belçika, Brezilya,  Almanya, Hollanda, İtalya, Portekiz, İspanya, Çek Cumhuriyetleri ve Polonya’da da birçok kalkınma ajansları kurulmuştur. Farklı ülkelerde kurulmuş olan bölgesel kalkınma ajanslarının esas varlık nedenleri; bölgesel stratejilerin$ uygulanması, yerel ve bölgesel girişimciliği destekleme, alt yapı hizmetlerinin sunulmasına yardımcı olma ve özel sektörün yakın geleceği için yerel-bölgesel çözümler araştırmak ve bölgesel talepleri karşılayacak yeni ürün ve hizmet üretimi için finansal garantiler ve çözümler aramak şeklinde özetlenmektedir.
      
Bölge planı kavramının literatüre girişi, tarihsel olarak incelendiğinde ise ikinci dünya savaşı sonrası gelişmelerin önemi ortaya çıkmaktadır. Bölgesel kalkınma kavramının dünyadaki gelişmelerine baktığımızda da, bu kavramın, iktisadi ve sosyal kalkınma sorununu çözme çabası olarak önemli ölçüde yine bu dönemde mekânsal boyut kazandığını görüyoruz. Bölgesel Kalkınma için ilk örneklerden biri olarak ABD’nin Meksika yakınlarındaki Tennessee Vadisinde kurulan ve havza esaslı bir bölge planlanması niteliğine sahip. ‘‘Tennessee Vadisi İdaresi (TVA) gösterilmektedir. Sonraki yıllarda her eyalet ve hatta çok sayıda alt bölge, dışarıdan yatırımcı çekmek ve kendi bölgelerindeki girişimciler desteklemek amacıyla ekonomik kalkınma birimleri oluşturmuşlardır. Ayrıca, Güney İtalya (1954 Güney kalkınma Yönetimi (Mezzogiorno),Vanoni Planı ), İspanya, Almanya, Fransa, İskoçya, Galler, Hindistan ve Brezilya’da (1959 Kuzeydoğu Bölgesi Kalkınma Ajansı SUDENES) da Bölgesel Kalkınma Programları uygulanmıştır. 

Ayrıca Kolombiya’daki Oriente, Ürdün’deki Ürdün Vadisi Kalkınma Planları ve yönetimleri de bu çerçevede değerlendirilebilir2. Bölgesel kalkınma fikrine yönelik uğraşlar, ülkemizde de yeni değildir. 

Bu çerçevede, çeşitli dönemlerde bölgesel planların hazırlandığı bilinmektedir. Ancak OECD tarafından 1958’ de Köyceğizde gerçekleştirilen ilk bölge planı ve daha çok mekânsal organizasyonlara ilişkin önermeler içeren metropoliten fiziksel planlar dışında, GAP’ın uygulamaya başladığı 80’li yılların sonlarına kadar, bölgelerin planı gelişmesine ilişkin olarak etkili bir program uygulanamamıştır. 

Genelde bölgesel planlamaya yönelik olarak, daha çok kamu hizmet ve yatırımlarına ilişkin politika, karar, ilke ve araçları tanımlanmış bölgesel planlar merkezi planın ‘‘bütünlük ilkesi‘’ gözetilerek, ulusal plan içerisinde düşünüldüğü söylenilebilir. Diğer bir deyişle Türkiye’de bölgesel kalkınmaya dönük çalışmalar, daha çok, önemli sektörlerin geliştirilmesine yönelik kamunun kaynaklarının seferber edilmesine dayalıdır. Bunun için de sosyo-ekonomik ve fiziki planlar arasında geçişin yapılabilme olanağının bulunduğu, bölgesel planlama düzeyinde plan ve örgüt anlamında, GAP, DAP, DOKAP, Bölge valiliği, Bölge koordinasyonu kurulları ve bölge planlama ve koordinasyon müdürlüğü gibi çalışmalar BKA kurma yoluyla yeni boyutlara ulaşmıştır.


Yazıyı yazarın websitesinde okumak için ; http://www.zekaigul.av.tr/makaleler.php?makale=26

YAZARIN DİĞER YAZILARI

KÖŞE YAZARLARI

ANKET