• 2,929 TL

  • 3,319 TL

  • 126,390 TL

  • 78.146

ncekiler Sonrakiler

SAMSUN’DA SOSYO-KÜLTÜREL DEĞİŞİM

10 Şubat 2015 Salı 01:24

Samsun deniz, demir, hava ve kara yolu ile ülkenin her tarafına açılabilen bir kentimizdir. Bu özelliği yanında Atatürk’ün şehri olarak adlandırılmasının avantajını 1980’lere kadar yaşamış bir şehirdir Samsun.



Bir kentin sahip olduğu maddi ve manevi değerler o kentin kültürünü oluşturur. Kentler büyür, gelişir ve değişir. Buna bağlı olarak kültür de çeşitli gelişmelerden etkilenerek kendini yeniler. 


Kısaca her şey Tanpınar’ın dediği gibi; değişerek gelişir, gelişerek değişir. Herhangi bir yeni buluş veya icat toplumun kültür yapısında değişime sebep olur. Diğer unsurlar bu değişen unsurlara uyum sağlamaya çalışır. Bu uyumun gecikmesi ya da uyumsuzluk sosyal gerilimlere neden olur. Varoluşlardaki sosyal problemlerin en önemli  nedeni de budur.


Kültürel değişimin en yoğun izlendiği süreç şehirleşme sürecidir. Bu süreçte pek çok halk kültürü unsurunun değiştiğini ya da kaybolduğunu görmekteyiz.  Bu değişen unsurlar bizim kültür kodlarımızdır.


Değişim sürecinden; geleneksel kıyafetlerimiz, yemek alışkanlıklarımız, eğlence kültürümüz, halk zanaatlarımız, düğün, sünnet ve cenaze adetlerimiz, sözlü kültürümüz, mimarimiz, kullandığımız eşyalar, müziğimiz ve somut olmayan kültürel mirasımız da bir şekilde etkilenmektedir. 


Bu değerlerin yitirilmesinde; tarımda makineleşme ile hızlanan çarpık kentleşmenin, televizyonun ve apartman kültürünün etkili olduğunu söylemek mümkündür.


Bu değişim sürecinden Samsun nasıl etkilenmiştir?
Samsun; deniz, demir, hava ve kara yolu ile ülkenin her tarafına açılabilen bir kentimizdir. Bu özelliği yanında Atatürk’ün şehri olarak adlandırılmasının avantajını 1980’lere kadar yaşamış bir şehirdir Samsun.


Bu dönemde kurulan şeker fabrikası, kereste fabrikaları, azot ve bakır fabrikası, liman ve barajlar, küçük ve orta ölçekli sanayi sitesi, havaalanı, çimento fabrikası, Osmanlı döneminde başlanıp, sonra ara verilen ve nihayet Atatürk döneminde tamamlanan Samsun-Sivas demiryolu hattı Samsun’u bir cazibe merkezi haline dönüştürdü.  Bu, yalnızca Samsun’daki köylerden şehir merkezine olan göçü değil, başka şehirlerden Samsun'a olan göçü de hızlandırdı. Orta ve Doğu Karadeniz’den ve civar şehirlerden Samsun’a pek çok aile göç etti. Daha önce Balkanlar’dan ve Kafkaslar’dan şehre yapılan göçe bir de iç göç eklenmiş oldu. Bu göçler Samsun’u kozmopolit bir yapıya büründürdü. Samsun adeta küçük bir İstanbul haline geldi.


1980’lere kadar Samsun gelişmişlik ve nüfus sayısı itibariyle Türkiye’de ilk sekiz şehir arasındaydı. Sözlü ve yazılı kaynaklardan öğrendiğimize göre, 1940-1970 yıllarıarasında Samsun’da sosyal ve kültürel hayat çok dinamikmiş. Bugün Atatürk anıtının olduğu yerin yanında meşhur  “Zihni’nin Gazinosu” varmış ve burada fasılla başlayan programlar gece yarılarına kadar sürermiş. O dönemde pek çok sanatçı bu mekanda sahne alırmış. Yine Samsun’da o zamanlar kışlık sinemalar yanında birçok yazlık-bahçe sinemalarıda mevcutmuş. Bugünkü İstiklal (Çiftlik) caddesinin başlangıcından Ağabali caddesine kadar olan bölümde sağlı sollu bahçeli, çoğu ahşap olan geleneksel Samsun evleri sıralanırmış. Yine Samsun’da kurulu olan Canik şeker fabrikası, meşhur Hacı Bekir lokumlarıyla rekabet edebilecek durumdaymış ve yine o yıllarda Samsun’da pek çok insanın istihdam edildiği makarna fabrikası varmış. Deniz 

Büyük Cami’nin ve Vilayet Konağının hemen yanı başındaymış ve buralarda yük, gaz, tuz, yolcu iskeleleri bulunurmuş. O dönemdeki lokanta, pastane  ve spor kulüpleri de yok artık bugün. Meşhur Köfteci'nin ve Fener Gençliğin adını bugünün çocukları yalnızca büyüklerinden işitmekle kalıyorlar. Hele hele Uluslararası Samsun Fuarı’nı ve Fuarda bulunan Kızılay çekilişlerini özlememek mümkün mü?


Bugün Samsun yaklaşık olarak 1.270.000 kişinin yaşadığı bir şehirdir. Nüfusunun yüzde 35’i köylerde yaşamaktadır.  Her yıl 100.000 yerli ve yabancı turist kenti ziyaret etmektedir.  7 tiyatro topluluğuna, 34 yerel gazeteye, 6 yerel dergiye sahiptir Samsun. 20 hastanesinde 4000 yatak kapasitesi bulunmaktadır. Doğalgaz dağıtım şebekesi Samsun’un pek çok mahallesine ulaşmıştır.

Günümüzde Samsun’daki kültür mekanları olarak; semt pazarları, yabancılar pazarı, kafeler, hayvanat bahçesi, Bandırma vapuru, düğün salonları, eğlence mekanları, üniversite, müze, altın Meşe Park, Atakum Yalı Kafe ve Amisos Tepesi öne çıkmaktadır. 
Ayrıca raylı sistem, ikinci bulvar yolu ve kentsel dönüşüm projeleri Samsun’un görünüşünü elbette değiştirecek niteliktedir. 

Kentleşmenin, kentlileşmenin ve apartman kültürünün insana sağladığı kimi konfor ve faydaların yanı sıra, götürdüğü değerlerde olacaktır. Örneğin geleneksel çocuk oyunlarımız kaybolmakta, bayramlar tatil günlerine dönüşmekte, geleneksel yemeklerimiz unutulurken hazır yemekler tüketilmekte, çocuklar sanal âlemin esiri durumuna düşmekte, kimi gençlerimiz ise maalesef kötü alışkanlıklar edinebilmektedir. Bu türden problemler tamamen ortadan kalkmasa da ailelerin, eğitim kurumlarının ve STK'ların sağlayacakları değerler eğitimi, kültür eğitimi ve bilinçlendirme çabaları sayesinde   azaltılabilir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI

KÖŞE YAZARLARI

ANKET